31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 11’inci maddesinde; Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK’ya) bildirim yükümlülüğü bulunan kurum ve kuruluşlar sayılmıştır. Buna göre; Valilikler, belediyeler ve ruhsat vermeye yetkili diğer kamu ve özel hukuk tüzel kişileri, yapı ruhsatı ve diğer tüm ruhsat veya ruhsat niteliği taşıyan işlemlerine ilişkin bilgi ve belgeler ile varsa bunların verilmesine esas olan istihdama ilişkin bilgileri, verildiği tarihten itibaren bir ay içinde SGK'ya bildirmekle yükümlüdürler. Bu yükümlülükleri yerine getirmeyenler hakkında, 5510 sayılı Kanunun 102’nci maddenin birinci fıkrasının (b) bendi[1] uyarınca idari para cezası uygulanır. İdari para cezası uygulanması, bu yükümlülüklerin yerine getirilmesine engel teşkil etmez.

Aynı Kanunun “Prim ve idari para cezası borçlarının hakedişlerden mahsubu, ödenmesi ve ilişiksizlik belgesinin aranması” başlıklı 90’ıncı maddesinde ise, “Valilikler, belediyeler, il özel idareleri ve ruhsat vermeye yetkili diğer merciler tarafından, geçici iskân veya yapı kullanma izin belgesi verilmeden önce yapılan inşaat dolayısıyla, diğer kamu idareleri ile döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan kurum ve kuruluşlar ve bankaların ise Bakanlar Kurulu kararı ile belirlenecek işlemlerinde Kuruma borçlarının bulunmadığına dair ilgililerden Kurumca düzenlenmiş bir belgenin istenmesi zorunludur.” “Bu maddede belirtilen yükümlülükler yerine getirilmeden hak ediş ödenmesi, kesin teminatın iade edilmesi veya geçici iskân izin belgesi ve yapı kullanma izin belgesi verilmesi veya diğer işlemlerin gerçekleştirilmesi hallerinde, ilgililer hakkında genel hükümlere göre idari ve cezai işlem yapılır.” hükümleri yer almaktadır.

Özetle; OSB’lerin ruhsat ve izin verme yetkisine sahip olmalarından kaynaklı olarak; 5510 sayılı Kanunun

• 11’inci maddesinin altıncı fıkrası ile getirilen bildirim yükümlülükleri ve

• 90’ıncı maddesinin dördüncü fıkrası ile getirilen ilişiksizlik belgesi arama yükümlülükleri

bulunmaktadır. Bu yükümlülüklerini yerine getirmemeleri halinde, aynı Kanunda öngörülen idari para cezası ve/veya idari ve cezai işlemlere muhatap olacaklardır.

Öte yandan; 3194 sayılı İmar Kanununun 09.12.2009 tarihli ve 5940 sayılı Kanunla değişik 28'inci maddesinin onuncu fıkrası; "Fenni mesullerce denetime ilişkin mimarlık ve mühendislik raporları hazırlanan, yapı sahibi, fenni mesuller ve ilgili idare elemanlarının birlikte düzenlediği tespit tutanağı ile tamamlandığı belirlenen, ancak, yapı müteahhidinin yapım işlerinden doğan vergi ve sigorta primi borçlarının ve diğer sorumluluklarının gereğinin yerine getirilmemesi sebebiyle yapı kullanma izin belgesi verilmesi işlemleri tamamlanamayan yapılar için, yapının müteahhidi olmayan yapı sahibinin talebi üzerine, ilgili idarece durum tespit edilerek yapı kullanma izin belgesi verilir. Bu belgenin bir örneği, ilgili kurumlara ve ilgililerin kayıtlarına işlenmek ve değerlendirilmek üzere ilgili meslek odalarına ve Bakanlığa gönderilir." hükmünü amirdir.

5510 ve 3194 sayılı Kanunların yukarıda yer verilen hükümleri gereğince; OSB'ler, yapı kullanma izin belgesi vermeden önce, ilgililerden, yapılan inşaat dolayısıyla SGK'ya borçlarının bulunmadığına dair SGK tarafından düzenlenmiş bir belge getirilmesini istemek zorundadır. Bu belge gelmeden yapı kullanma izin belgesi düzenlenemez. Ancak, yapı müteahhidinin yapım işlerinden doğan vergi ve sigorta primi borçlarının ve diğer sorumluluklarının gereğinin yerine getirilmemesi sebebiyle yapı kullanma izin belgesi verilmesi işlemleri tamamlanamayan yapılar için;

• Fenni mesullerce denetime ilişkin mimarlık ve mühendislik raporlarının hazırlanmış olması,

• Yapının tamamlandığı hususunun yapı sahibi, fenni mesuller ve ilgili idare elemanlarının birlikte düzenlediği tespit tutanağı ile belirlenmiş olması,

• Yapının müteahhidi olmayan yapı sahibinin talebinin bulunması

koşullarının gerçekleşmesi üzerine, OSB tarafından durum tespit edilerek yapı kullanma izin belgesi verilir.

[1] 5510 sayılı Kanunun 102’nci maddenin birinci fıkrasının (b) bendi:

“Kurumca dayanağı belirtilmek suretiyle diğer kanunlarda aşağıda belirtilen fiiller için idari para cezası öngörülmüş olsa dahi ayrıca bu Kanunun;

…

b) 11 inci maddesinde belirtilen bildirgeyi, Kurumca belirlenen şekle ve usulüne uygun vermeyenler veya Kurumca internet, elektronik veya benzeri ortamda göndermekle zorunlu tutulduğu halde, anılan ortamda göndermeyenler veya bu Kanunda belirtilen süre içinde Kuruma vermeyenlere;

1) Kamu idareleri ile bilânço esasına göre defter tutmak zorunda olanlar için asgari ücretin üç katı tutarında,

2) Diğer defterleri tutmak zorunda olanlar için asgari ücretin iki katı tutarında,

3) Defter tutmakla yükümlü olmayanlar için bir aylık asgari ücret tutarında,

idari para cezası uygulanır.”